The Effectiveness of Marital Empowerment Program Based on Positive Schemas for Imporving Marital Satisfaction and Differentiation of Couples

Document Type : Research Paper

Authors

1 Ph.D Student, Department of Counseling, Arak Branch, Islamic Azad University, Arak, Iran.

2 Associate Professor, Department of Counseling, Khomein Branch, Islamic Azad University, khomein, Iran.

3 Associate Professor, Department of Psychology, Arak Branch, Islamic Azad University, Arak, Iran.

Abstract

The putpose of this study was to investigate the effectiveness of the marital empowerment program based on positive schemas for improving marital satisfaction and differentiation among couples. The research method was quasi-experimental using a pre-test, post-test and follow-up design with a control group. In this study,  from among couples residing in Arak, Iran 2024, 24 couples were selected using convenience sampling and were randomly assigned to either an experimental or a control groups. Data collection was performed using Enrich's Marital Satisfaction Questionnaire, the Skowron and Friedlander's self Differentiation Questionnaire, and the Young Schema Questionnaire- short form.  The couples in training group participated in the educational sessions of the marital empowerment program based on positive schemas for 11, 90 minute sessions. The results of multivariate variance analysis showed that the training of the marital empowerment program based on positive schemas had a significant effect on marital satisfaction and couples' differentiation, and this result was stable in the 45-day follow-up period. Therefore, the marital empowerment program has the necessary validity to increase the differentiation and marital satisfaction of couples as a first-level preventive program.
Introduction
Given the importance of the family institution, therapists constantly seek to utilize various interventions, including schema therapy and other schema-based interventions, to help couples achieve satisfying and stable relationships. Although most of these interventions primarily focus on early maladaptive or negative schemas (Stevens & Roediger, 2023), in 2012, Lockwood and Perris introduced the concept of early adaptive or positive schemas as a positive complement to early maladaptive schemas in Young's (2003) approach. Considering that, on the one hand, research findings indicate that these schemas have a significant role in the efficiency and psychological well-being of individuals. On the other hand, positive clinical psychology emphasizes that interventions focused on enhancing positive aspects can be as successful as interventions based on reducing negative aspects in improving psychological problems and mental health issues (Louis et al, 2018), The aim of the present study was to investigate the effectiveness of a marital empowerment program based on positive schemas on marital satisfaction and differentiation. The research hypotheses of the study were:

Marital empowerment program based on positive schemas is effective on couples' marital satisfaction.
Marital empowerment program based on positive schemas is effective on couples' differentiation.

 Method
This research is quasi-experimental with a pre-test-post-test design with a non-equivalent control group and a 45-day follow-up period. The statistical population included all couples residing in Arak, Iran, in 2024, from whom 24 couples were selected through convenience sampling and according to the inclusion criteria of the study and were randomly assigned to two experimental and control groups (12 couples in each group). In this study, three questionnaires were used: the Enrich marital satisfaction questionnaire, the Self-differentiation questionnaire and the short form of the Early maladaptive schemas questionnaire. Members of the experimental and control groups completed these questionnaires in three stages: The pre-test stage, before the start of the sessions; the post-test stage, one week after the last training session; and the follow-up stage, 45 days after the end of the sessions. The couples in the experimental group participated in 11 sessions of 90 minutes in the training sessions of the marital empowerment program. These sessions were held weekly and in groups. The marital empowerment program based on positive schemas is a level one preventive program that is based on the components of positive schemas identified by Mehrtalab et al. (2024) and using the method of documentary study and studying  the theoretical foundations and available sources about positive schemas developed by the researchers  and its content validity coefficient was calculated using the Lawshe method 0.93.
 Results
The results of the Shapiro-Wilk test showed that the scores of the differentiation variable in the education group (z=0.90, df=10, p=0.23) and the control group (z=0.93, df=10, p=0.53), as well as the marital satisfaction variable in the training group (z=0.95, df=10, p=.87) and the control group (z=0.96, df=10, p=.83) had a normal distribution. The results of Levene's test showed that the significance level for the differentiation variable in the pre-test (F=0.33, df1,2=1/18 , p=0.57), post-test (F=1.65, df1,2=1/18, p=0.21) and follow-up (F=0.69, df1,2=1/18, p=0.89) and for the marital satisfaction variable in the pre-test (F=0.01, df1,2=1/18, p=0.21), post-test (F=0.002, df1,2=1/18, p=0.91) and follow-up (F=0.03, df1,2=1/18, p=0.84), which  is higher than 0.05 and indicates homogeneity of variance between groups. The results of Mauchly's test on within-group sphericity showed that for the differentiation variable (Mauchly's w=0.96, chi-square=0.66, df=2, p=0.71) and for the marital satisfaction variable (Mauchly's w=0.93, chi-square=1.21, df=2, p=0.54), it can be concluded that sphericity is assumed. The results of the Box,s M test also showed that the null hypothesis of homogeneity of the covariance matrix had been observed (Box,s M=38.70, F=1.19, df1,2=21 and 671191, p=0.25).
The results of the Pillai's Trace test showed that there was a significant multivariate effect for time (pre-test, post-test and follow-up) (F4,15=60/85, V=0.94, p>0.001). There was also a significant multivariate effect between groups (training group and control group) (F2,17=51.24, V=0.86, p>0.001) and the results for the interaction between groups and time also showed a significant multivariate effect (F4,15=54.27, V=0.94, p>0.001).
The results of the within-group analysis of variance also showed a significant difference in time (pre-test, post-test, and follow-up) for the differentiation variable (F1/92,34/66=76.97, p>0.001, V=0.81) and marital satisfaction (F1/87,33/67=51.36, p>0.001, V=0.74). There was also a significant interaction between measurement times (pre-test, post-test, and follow-up) and groups (training and control) for the differentiation variable (F1/92,34/66=42.27, p>0.001, V=0.70) and marital satisfaction (F1/87,33/67 =54.77, p>0.001, V=0.75).
The mean and standard deviation of the dependent variables of differentiation and marital satisfaction of couples in the training group and the control group in the three time periods of pre-test, post-test, and follow-up are shown in Table 1. 
Pairwise comparison of the means and adjusted standard deviations of the dependent variables according to the separation of measurement times are presented in Table 2. It shows that there was a significant difference in the differentiation and marital satisfaction variables between the mean scores of the pre-test and post-test stages, but there was no significant difference between the mean scores of the post-test and follow-up stages of the differentiation and marital satisfaction variables.
Table 1
Mean and Standard Error of Interaction between Group and Time for Dependent Variables




 


 


Differentiation


Marital satisfaction




group


Time


M


SD


M


SD




 
training


Pre-test


140.25


1.23


139.50


0.70




Post test


158.90


1.40


158.55


0.81




Follow up


155.70


1.61


151.30


1.45




 
control


Pre-test


142.10


1.23


140.45


0.70




Post test


145.10


1.40


139.65


0.81




Follow up


144


1.61


143.05


1.45




Table 2 
Pairwise Comparison of Mean and Adjusted Standard Deviation of Variables Dependent on the Separation of Measurement Times




Variables


group


MD


SD


P




Differentiation


Pre-test – Post test


-10.82


1


0.001




Pre-test– Follow up


-8.67


0.91


0.001




Post test – Follow up


2.15


0.84


0.06




Marital satisfaction


Pre-test – Post test


-9.12


0.84


0.001




Pre test –Follow up


-7.2


0.93


0.001




Post test – Follow up


1.92


1.05


0.25




Conclusion
The aim of the present study was to investigate the effectiveness of a marital empowerment program based on positive schemas for enhancing marital satisfaction and differentiation among couples. The results showed that the marital empowerment program based on positive schemas had a significant effect on marital satisfaction and differentiation of couples in the training group compared to the control group, and this effect was also stable in the follow-up phase. The lack of similar research on the effectiveness of positive schemas on components related to marital life makes it difficult to compare the results of the present study with previous research. However, the effectiveness of the marital empowerment program on the level of marital satisfaction of couples can be explained by the fact that this program is based on the basic psychological needs and positive schemas of self-acceptance, stable attachment, trust, empathetic attention, self-control, self-direction, success, self-confidence, assertiveness, health and safety, healthy boundaries, self-compassion, and self-care, which the role of each of schemas in increasing marital satisfaction of couples has been confirmed based on theoretical and research foundations. In addition, the results of the research indicated the effectiveness of the training of the marital  empowerment program based on positive schemas on the differentiation of couples. In explaining this finding, it can be said that, according to Bowen (2000), differentiation, as the key to mental health, expresses the ability  of individual to create a balance between rational and emotional processes on the one hand and independence and intimacy on the other hand; any factor that can affect the intrapsychic and interpersonal dimensions of differentiation will be effective on the level of differentiation of couples. Accordingly, the positive schemas of stable attachment, basic health and safety, healthy boundaries, self-control, self-direction, and self-compassion have been effective in increasing couples' differentiation by affecting the intrapsychic and interpersonal dimensions of differentiation. Therefore, it can be said that the couples empowerment program emphasizes and focuses on forming and strengthening a mature, empathetic, and accepting mindset and attitude in couples through activating and strengthening positive schemas. According to the results obtained, this program has the necessary educational validity to increase the differentiation and marital satisfaction of couples as a level  one preventive program.
Among the limitations of the current study, we can point to the difficult access to the target statistical population due to the reluctance of men to participate in group training sessions, the use of convenience sampling, and, as a result, the limitation of the research sample to volunteer couples residing in the city of Arak. Accordingly, it is suggested that, in order to increase the generalizability of the results, the effectiveness of the marital empowerment program based on positive schemas be evaluated in different research samples.
 Ethical Consideration
Compliance with Ethical Guidelines: All ethical issues were compiled based on ethical committee.
Authors’ Contributions: This article is extracted  from the doctoral thesis of the first author. Extraction, preparation, editing of the article was done by the first author. The second and third authors are the supervisor and thesis adviser, respectively
Conflict of Interest: The authos declare no conflict of interests.
Funding: The study had no financial support.
Acknowledgment: The authors would like to thank all participants for their time and contribution to the Study.

Keywords

Full Text

خانواده به عنوان بنیادی­ترین نهاد فرهنگی و اجتماعی، محل اصلی تأمین نیازهای روانی، جسمانی، معنوی و اجتماعی اعضای خود است و نگرش­ها، رفتارها، باورها و عواطف افراد عمیقاً تحت ­تأثیر بستر خانواده شکل می­گیرند (Najafi et al., 2024)؛ بنابراین، کیفیت عملکرد خانواده سلامت اعضای خانواده و به تبع آن، اجتماع را تحت ­تأثیر قرار می‌دهد (Salari et al., 2024). در درون نظام خانواده نیز، استحکام و دوام زیرمنظومۀ همسری، کلید ثبات خانواده محسوب می‌شود (Goldenberg & Goldenberg, 2014/2023)؛ به­ گونه­ای که عملکرد این زیرمنظومه بر سلامت خانواده تأثیر فراوان می‌گذارد و مشکل آن به همۀ خانواده سرایت می­کند (Zahrakar & Jafari, 2023). روان‌شناسان خانواده غالباً معیار خود را در بررسی کیفیت روابط زوجین، سطح رضایت­مندی زناشویی آنها قرار داده­اند (Jahandoost et al., 2020). در واقع، رضایت زناشویی یکی از عواملی است که نقشی مهم در پایداری ازدواج و ثبات نظام خانواده ایفا می­کند (Ghaibi et al., 2022). سازمان بهداشت جهانی نیز دو معیار رضایت و پایداری را به عنوان معیارهای خانوادۀ موفق در نظر گرفته است (Soltanolketabi & Dashti, 2023). منظور از رضایت زناشویی وضعیت تعاملات متقابل زوجین و ارزیابی ذهنی آنها از همۀ تجربیات عاطفی و شناختی خود در ازدواج است (Çelik et al., 2022). طحان و همکاران (2020) در پژوهشی نشان دادند همان­طور که رضایت زناشویی موجب افزایش رضایت کلی از زندگی و نشاط می‌شود، نارضایتی از زندگی زناشویی نیز بر تعاملات اجتماعی و روانی بین زوجین و همچنین، رشد و تکامل فرزندان خانواده تأثیر منفی می­گذارد. افرادی که رضایت زناشویی بالایی دارند، هیجان­های مثبت بیشتری تجربه می­کنند و از رویدادهای پیرامون خود ارزیابی مثبت­تری دارند؛ در حالی که افرادی که رضایت زناشویی پایینی دارند، خود، گذشته، آینده، دیگران و نیز رویدادها و موقعیت­های زندگی خود را نامطلوب ارزیابی می­کنند و هیجان­های منفی بیشتری را تجربه می­کنند (Greenberg & Goldman, 2008/2023; Whisman et al., 2021). با وجود اهمیت رضایت زناشویی، افزایش نرخ طلاق، به عنوان معتبرترین شاخص آشفتگی زناشویی، نشانگر آن است که رضایت زناشویی به‌آسانی قابل دست‌یابی نیست (Nikouy et al., 2018) و بر اساس نتایج پژوهش­ها، از مجموعه­ای از عوامل درون­فردی و بین­فردی تأثیر می­پذیرد (Jahandoost et al., 2020). یکی از عواملی که بر اساس نتایج پژوهش­ها، می­تواند رضایت زناشویی زوجین را تحت ­تأثیر قرار دهد، میزان تمایزیافتگی­خود[1] زوجین است (Azizi & Hajializadeh, 2023; Bashi Abdolabadi et al., 2022)؛ به­گونه­ای که به اعتقاد بوئن[2]، آنچه در یک رابطۀ زناشویی حائز اهمیت است، میزان هماهنگی و تناسب زوجین نیست، بلکه سطح تمایزیافتگی آنهاست (Asgharnia & Ramezani, 2021). تمایزیافتگی، به عنوان یک ویژگی شخصیتی، در دو سطح درون­روانی و برون‌روانی نمایان می­شود. تمایزیافتگی در سطح درون­روانی به عنوان فرایندی که در درون فرد رخ می‏دهد، شامل مؤلفه‏های جایگاه من[3] و واکنش­پذیری عاطفی[4] است؛ جایگاه من به معنای داشتن حس روشنی از خود و استقلال در افکار و باورهاست و واکنش­پذیری عاطفی نیز به غلبۀ احساس­های فرد بر عقل و منطقش و پاسخ‌گویی بر پایۀ هیجان­ها اشاره دارد (Seyyed Majidi et al., 2023). تمایزیافتگی در سطح برون‌روانی فرایندی در نظر گرفته می­شود که در روابط بین افراد به وقوع می­پیوندد و شامل مؤلفه‏های درهم‏آمیختگی با دیگران[5] و گسلش عاطفی[6] است. در هم آمیختگی با دیگران به از دست دادن استقلال خود و انحلال و درهم­آمیختگی در روابط صمیمانه با دیگران، به ویژه افراد مهم زندگی اشاره دارد و گسلش عاطفی نیز بیانگر نوعی احساس تهدید و آسیب‏پذیری در روابط و گاه تمایل به اتخاذ رفتارهای دفاعی مانند فاصله‌گرفتن، قطع ناگهانی رابطه و انکار اهمیت رابطه‌داشتن با دیگران است (Nilab et al., 2019). نتایج پژوهش­ها حاکی از آن است که افراد تمایزیافته ویژگی­هایی دارند که می­توانند موجب بهبود زندگی زناشویی شوند. این افراد، زمانی که عواطف منفی شدیدی را تجربه می­کنند، تحت تأثیر این عواطف قرار نمی­گیرند و واکنش­هایی کنترل‌شده­ دارند (Peleg & Messerchmidth-Grandi, 2019; Dastmardi et al., 2023)، به یکدیگر اجازۀ داشتن روابط صمیمانه­ و انعطاف‌پذیر را می­دهند، تفاوت عقاید یکدیگر را تحمل می­کنند و در شرایط هیجانی کمتر تحت ­تأثیر هیجانات قرار می‌گیرند (Aryaee Azar et al., 2021)؛ این ویژگی­ها به کاهش تنش­های بین زوجین منجر می­شوند و کیفیت زندگی زناشویی آنها را افزایش می­دهند (Peleg & Messerchmidth-Grandi, 2019).

با توجه به اهمیت نهاد خانواده، روان‏شناسان و درمانگران خانواده از مداخلات متعددی برای کمک به زوجین برای دست‌یابی به روابط رضایت­بخش و پایدار استفاده کرده­اند. یکی از مداخلاتی که در درمان مشکلات شدید زناشویی و مشکلات رایج در تداوم روابط صمیمی و همچنین، افزایش سطح رضایت زناشویی زوجین به صورت وسیع استفاده و اثربخشی آن تأیید شده است، طرحواره‌­درمانی و سایر مداخلات مبتنی بر طرحواره است. در رویکرد طرحواره­درمانی یانگ و همکاران (2003/2024)، تمرکز اصلی بر طرحواره‏های ناسازگار اولیه[7] یا طرحواره‏های منفی است (Stevens & Roediger, 2016/2022)؛ با وجود این، طرحواره‏ها می­توانند مثبت یا منفی، سازگار یا ناسازگار، عملکردی یا غیرعملکردی باشند (Özhan, 2022). الیوت و لاسن (1997) معتقد هستند برای هر یک از طرحواره‏های ناسازگار اولیه، یک طرحوارۀ سازگار وجود دارد. از سوی دیگر، با توجه به مراحل رشد روانی-اجتماعی در دیدگاه اریکسون (1950)، نیز می­توان چنین استدلال کرد که حل موفقیت­آمیز هر یک از این مراحل رشد منجر به شکل­گیری یک طرحوارۀ سازگار و شکست در آن مرحله باعث ایجاد یک طرحوارۀ ناسازگار می‌شود  (Young et al., 2003/2024). بر این اساس، لاک­وود و پریس (2012) مفهوم طرحواره‏های سازگار اولیه[8] یا طرحواره‏های مثبت را به عنوان مکمل[9] مثبت طرحواره‏ها­ی ناسازگار اولیه در رویکرد یانگ و همکاران (2003/2024) مطرح کردند. این طرحواره‏ها نیز همانند طرحواره‏های ناسازگار اولیه شامل الگوهای پایدار پردازش اطلاعات، افکار، هیجانات، خاطرات و اولویت­های توجه هستند؛ با این تفاوت که عملکردی مثبت دارند و منجر به رفتار سازگارانه می­شوند. آنها معتقد هستند طرحواره‏های مثبت نیز در خلال دوران کودکی، هنگامی که نیازهای هیجانی اساسی فرد به نحوی مناسب توسط والدین و سایر مراقبان اولیه ارضا شوند، آشکار می­شوند (Videler et al., 2020). لاک­وود و پریس (2012) معتقد هستند با توجه به اینکه طرحواره‏ها توسط محتواها و موضوع‌هایی متمایز تعریف می­شوند، می­توان فرض کرد طرحواره‏های مثبت و منفی سازه‏هایی جداگانه­ هستند که توسط انواع مختلفی از تجربیات فعال می­شوند. افراد، هر دو دستۀ طرحواره‏های سازگار و ناسازگار را به صورت هم‌زمان تجربه می­کنند و رفتار و هیجاناتشان در هر لحظه بستگی دارد به اینکه کدام طرحوارۀ خاص در آن لحظۀ به‌خصوص فعال باشد. علاوه بر این، اگرچه حضور و شدت یک طرحوارۀ ناسازگار اولیه، به صورت منفی، شدت طرحوارۀ سازگار اولیۀ متناظرش را پیش‏بینی می­کند، کاهش شدت یک طرحوارۀ ناسازگار اولیه همیشه منجر به افزایش شدت طرحوارۀ سازگار اولیۀ متناظرش نخواهد شد. بنابراین، هر طرحوارۀ سازگار اولیه نمایانگر یک بُعد متفاوت است و صرفاً قطب مخالف طرحوارۀ ناسازگار اولیۀ متناظرش نیست (Louis et al., 2018). باخ و همکاران (2018) 18 طرحوارۀ سازگار اولیه را به عنوان همتاهای متناظر 18 طرحوارۀ ناسازگار اولیه در 4 حوزۀ ارتباط و پذیرش، خودگردانی و عملکرد سالم، مسئولیت‏پذیری و استاندارد­های متعادل و محدودیت‏های کافی مطرح کردند. لوئیس و همکاران (2018) پرسشنامۀ طرحوارۀ مثبت یانگ را به عنوان مکمل فرم کوتاه پرسشنامۀ طرحواره­های ناسازگار اولیۀ یانگ[10] تدوین کردند که نسخۀ نهایی این پرسشنامه با 56 پرسش، 14 عامل را به عنوان طرحواره‏های مثبت یا طرحواره‏های سازگار اولیه ارزیابی می‌کند. طرحواره‌های مثبت شناسایی‌شده در پژوهش لوئیس و همکاران (2018) عبارت بودند از: کامیابی هیجانی، موفقیت، توجه همدلانه، سلامتی و ایمنی اساسی، گشودگی هیجانی و خودانگیختگی، شفقت به خود، مرزهای سالم، تعلق اجتماعی، خویشتنداری، انتظارات واقع­بینانه، هدفمندی خود، خودمراقبتی، دلبستگی پایدار و اعتمادبه‌نفس. آنها معتقد هستند این طرحواره‏های مثبت با سلامت روان مرتبط هستند و نقش حفاظتی در برابر آسیب روانی دارند. پرسشنامۀ طرحوارۀ مثبت لوئیس و همکاران (2018) توسط مهرطلب و همکاران (2024)، در ایران اعتباریابی شد و  در این مطالعه، پذیرش خود، دلبستگی پایدار، اعتماد، توجه همدلانه، خویشتنداری، خودجهت‌مندی، موفقیت، اعتمادبه‌نفس، جرئتمندی، سلامتی و ایمنی، مرزهای سالم، شفقت به خود و خودمراقبتی، به ­عنوان طرحواره­های مثبت شناسایی شدند (Mehrtalab et al., 2024).

از زمان معرفی طرحواره­های مثبت، پژوهش­هایی متعدد در این زمینه انجام شده‌اند که نتایج آنها حاکی از ارتباط مثبت و معنادار بین این طرحواره­ها و پیامدهای مثبت روان‌شناختی همچون به‌زیستی روان‏شناختی، سلامت روان (Louis et al., 2018)، تاب­آوری روان‏شناختی (Cinar et al., 2022)، رضایت از زندگی (Chi et al., 2022; Huckstepp et al., 2023) هستند. در واقع، طرحواره‏ها­ی مثبت ساختاری در هستۀ مرکزی سیستم شناختی فرد هستند که در کارایی و به‌زیستی روان‏شناختی افراد نقش دارند و به آنها در انجام مؤثر وظایف زندگی روزمره کمک می­کنند (Özhan, 2022). با وجود اهمیت طرحواره­های مثبت، بررسی پیشینۀ پژوهشی نشان داد در بیشتر پژوهش­هایی که اثربخشی مداخلات مبتنی بر طرحواره بر رضایت زناشویی و تمایزیافتگی زوجین را بررسی کرده‌اند، بر طرحواره­های ناسازگار اولیه تمرکز شده است و فقط در سه پژوهش نورمحمدی و ‏پورسیدآقایی (2023)، نیکویی و همکاران (2019) و نیکویی و همکاران (2018)، اثربخشی مداخلات مبتنی بر فعال‌سازی طرحواره­های معنوی اسلامی بر رضایت زناشویی بررسی شده است و تا کنون پژوهشی بر روی رابطۀ بین طرحواره‏های مثبت با مؤلفه‏های مرتبط با زندگی زوجی و زناشویی توسط پژوهشگران انجام نشده است. بنابراین، با توجه به لزوم تدوین و معرفی مداخلات و برنامه­هایی برای غنی­سازی روابط زوجین و تأکید روان‏شناسی بالینی مثبت­نگر مبنی بر اینکه مداخلات متمرکز بر افزایش جنبه‏های مثبت می­تواند به اندازۀ مداخلات مبتنی بر کاهش جنبه‏های منفی در بهبود مشکلات روان‏شناختی و آسیب­های روانی موفقیت‏آمیز باشد (Louis et al., 2018)، هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی برنامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره­های مثبت بر رضایت زناشویی و تمایزیافتگی بود. فرضیه­های پژوهش عبارت‌اند از: 1-  برنامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره­های مثبت بر رضایت زناشویی زوجین اثربخش است. 2- برنامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره­های مثبت بر تمایزیافتگی زوجین اثربخش است.

روش

جامعه، روش نمونه­گیری و حجم نمونه: این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‏آزمون-پس‏آزمون با گروه کنترل نابرابر و دورۀ پیگیری 45روزه بود. جامعۀ آماری شامل کلیۀ زوجین ساکن شهر اراک در سال 2024 بود که از بین آنها، 24 زوج به روش نمونه­گیری در دسترس انتخاب شدند. روش نمونه‏گیری به این ترتیب بود که ابتدا از طریق فراخوان عمومی، از زوجین برای شرکت در برنامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره‏های مثبت دعوت به عمل آمد. سپس، از بین زوجینی که برای شرکت در پژوهش اعلام آمادگی کرده بودند و با توجه به معیارهای ورود به پژوهش، 24 زوج انتخاب شدند که به صورت جایگزینی تصادفی در دو گروه آزمایشی و گواه (هر گروه 12 زوج) گمارده شدند. معیارهای ورود به پژوهش عبارت بودند از: رضایت آگاهانه و داوطلبانه برای شرکت در پژوهش و جلسات آموزشی، گذشت حداقل 1 و حداکثر 15 سال از زندگی مشترک، دامنۀ سنی زوجین بین 20 تا 45 سال، حداقل تحصیلات دیپلم، متأهل‌بودن و زندگی با همسر، حضور زوجین به صورت مشترک در جلسات آموزشی، نداشتن سابقۀ ابتلا به اختلالات محور یک و اختلالات شخصیت (بر اساس اطلاعات حاصل از مصاحبۀ بالینی اولیه)، نداشتن سابقۀ مشکلات ارتباطی وسیع و طولانی‌مدت (بر اساس اطلاعات حاصل از مصاحبۀ بالینی اولیه)، نداشتن سابقۀ سوءمصرف مواد مخدر، مشروبات الکلی و داروهای روان‌گردان، عدم استفاده از داروهای روان‌پزشکی در مدت شرکت در جلسات آموزشی، عدم شرکت در جلسات روان‌درمانی و مشاورۀ هم‌زمان با برگزاری جلسات آموزشی، عدم کسب نمرات بالا (5 و 6) در پرسش‌های پرسشنامۀ طرحواره‏های ناسازگار اولیۀ یانگ. معیار خروج از پژوهش نیز عبارت بود از: غیبت در بیش از سه جلسه از جلسات آموزشی.

ابزار سنجش: در این پژوهش، از سه پرسشنامۀ رضایت زناشویی، تمایزیافتگی خود و طرحواره­های ناسازگار اولیه استفاده شده است.

 پرسشنامۀ رضایت زناشویی انریچ[11]: این پرسشنامه توسط اولسون[12] و همکاران در سال 1983 ساخته شده است (Oulia et al., 2023). نسخۀ اصلی آزمون دارای 115 پرسش است. فاورز[13] و اولسون در سال 1993 فرم 47سؤالی آن را طراحی کردند. این پرسشنامه در اصل یک نگرش­سنج از نوع لیکرت است که به صورت پنج‌گزینه­ای (کاملاً موافق = 5، موافق = 4، نه موافق و نه مخالف = 3، مخالف = 2 و کاملاً مخالف = 1) طراحی شده است. در این پرسشنامه، پرسش‌های 3، 5، 6، 7، 10، 13، 14، 18، 19، 21، 22، 23، 26، 27، 28، 29، 32، 33، 34 به صورت معکوس نمره­گذاری می­شوند (Babasafari et al., 2023). نمرۀ کم در این پرسشنامه نارضایتی زناشویی و نمرۀ زیاد رضایت از رابطۀ زناشویی را نشان می­دهد. حداقل و حداکثر نمره در این پرسشنامه به‌ترتیب 47 و 235 است و افرادی که نمرات آنها زیر 150 است، دارای میزانی از ناسازگاری زناشویی هستند. ضریب آلفای پرسشنامۀ انریچ در پژوهش سال 1983 اولسون و همکاران برابر 95/0 گزارش شده است (Masumi Tabar et al., 2020). در پژوهش حیدری و ساعدی (2019) نیز پایایی پرسشنامه با استفاده از دو روش آلفای کرونباخ و تصنیف 95/0 محاسبه شده است. در پژوهش حاضر، پایایی پرسشنامه به روش آلفای کرونباخ 81/0 به دست آمد (Heydari & Saedi, 2019).

 پرسشنامۀ تمایزیافتگی خود[14]: پرسشنامۀ تمایزیافتگی خود یک ابزار 45سؤالی است که توسط اسکورن و فریدلندر[15] در سال 1998 به ‌منظور سنجش تمایزیافتگی افراد طراحی و تدوین شده است. تمرکز این ابزار بر ارتباط­های مهم زندگی و روابط جاری افراد با خانوادۀ اصلی است. این پرسشنامه با مقیاس لیکرت در یک طیف 6گزینه­ای از 1 (ابداً در مورد من صحیح نیست) تا 6 (کاملاً در مورد من صحیح است) درجه­بندی شده است. حداکثر نمرۀ پرسشنامه 276 است. نمرۀ کمتر در این پرسشنامه بیانگر سطوح پایین­تر تمایزیافتگی است. در پژوهش فخاری و همکاران (2014)، ضریب پایایی با استفاده از روش آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه 78/0 محاسبه شد. در پژوهش حاضر، نیز ضریب آلفای کرونباخ 79/0 محاسبه شد که نشانگر پایایی زیاد این پرسشنامه است (Fakhari et al., 2014).

 فرم کوتاه پرسشنامۀ طرحواره‏های ناسازگار اولیه: این پرسشنامه یک ابزار خودگزارش­دهی است که توسط یانگ در سال 2003 برای سنجش 15 طرحوارۀ ناسازگار اولیه تهیه شده و شامل 75 عبارت است که در مقیاس لیکرت 6نقطه­ای نمره­گذاری می‏شوند. نمرۀ فرد در هر یک از طرحواره‏ها با جمع نمرات 5 پرسش مربوط به آن طرحواره به ­دست می­آید؛ بنابراین، دامنۀ نمرات فرد در هر طرحواره بین 6 تا 36 است. نمرات بالا نشان­دهندۀ وجود طرحواره‏های ناسازگار اولیه بیشتر در فرد هستند. اصل پرسشنامه به زبان انگلیسی است که در سال 2004 توسط صاحبی به فارسی برگردانده شده است ( Yousefi et al., 2020). ضریب آلفای کرونباخ این پرسشنامه در پژوهش خراسانی­زاده و همکاران (2019) برای زیرمقیاس­های مختلف از 79/0 تا 93/0 (Khorasanizade et al., 2019) و در پژوهش صابونچی و همکاران (2020) 83/0 تا 89/0 محاسبه شده است. در پژوهش حاضر، پایایی این پرسشنامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ 77/0 به دست آمد.

روش اجرا و تحلیل: قبل از اجرای پژوهش، کد اخلاق[16] اخذ شد. سپس از طریق فراخوان عمومی از زوجین برای شرکت در جلسات آموزشی برنامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره­های مثبت دعوت به عمل آمد. از بین زوجینی که برای شرکت در پژوهش اعلام آمادگی کرده بودند و با توجه ‌به معیارهای ورود به پژوهش، 24 زوج انتخاب شدند که به ‌صورت جایگزینی تصادفی در دو گروه آزمایشی و گواه (هر گروه 12 زوج) گمارده شدند. به‌ منظور رعایت ملاحظات اخلاقی، ابتدا موضوع، هدف، روش اجرای پژوهش و شرایط حضور در جلسات آموزشی برای شرکت‌کنندگان شرح و به پرسش‌های آنها پاسخ داده شد. اصل محرمانه‌بودن اطلاعات توضیح داده شد و پژوهشگر متعهد شد که از داده‏های پژوهش فقط در راستای اهداف پژوهش استفاده کند. سپس، رضایت­نامۀ شرکت آگاهانه و داوطلبانه در پژوهش توسط شرکت­کنندگان تکمیل شد. زوجین گروه آزمایشی به مدت 11 جلسۀ 90دقیقه­ای در جلسات آموزشی برنامۀ توانمندسازی زناشویی که به ‌صورت هفتگی و گروهی برگزار شد، شرکت کردند. در ابتدای جلسات، زمان و مکان برگزاری جلسه با توافق شرکت­کنندگان تعیین شد. زوجین گروه گواه در لیست انتظار قرار گرفتند و بعد از پایان پژوهش، برای زوجینی که تمایل داشتند، جلسات آموزشی طبق شیوه­نامۀ تدوینی برگزار شد (9 زوج). از نمونۀ اولیه، 2 زوج از گروه آموزش به دلیل غیبت بیش از حد مجاز در جلسات آموزشی و 2 زوج از گروه گواه به دلیل عدم تکمیل پرسشنامه‏های مرحلۀ پس‏آزمون از نمونه حذف شدند. پرسشنامه‏های پژوهش در سه مرحله توسط اعضای گروه آزمایشی و گواه تکمیل شدند: مرحلۀ پیش­آزمون، قبل از شروع جلسات؛ مرحلۀ پس­آزمون، یک هفته بعد از برگزاری آخرین جلسۀ آموزشی و مرحلۀ پیگیری، 45 روز بعد از پایان جلسات. به ‌منظور جلوگیری از تأثیرپذیری زوجین گروه آزمایشی و کنترل از یکدیگر، اعضای هر گروه به ‌صورت جداگانه و در زمان­هایی متفاوت برای تکمیل پرسشنامه‏ها در مرحلۀ پیش­آزمون، پس­آزمون و پیگیری در مرکز حاضر شدند.

 برنامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره­های مثبت که در پژوهش حاضر استفاده شد، یک برنامۀ پیشگیرانۀ سطح اول است که با استفاده از روش مطالعۀ اسنادی[17] توسط پژوهشگر تدوین شد. روش اسنادی یک روش کیفی است که در آن پژوهشگر تلاش می‌کند با استفادۀ نظام­مند و منظم از داده­های اسنادی به کشف، استخراج، طبقه­بندی و ارزیابی مطالب مرتبط با موضوع پژوهش خود اقدام کند. ساندلوسکی و باروس[18] روشی هفت‌گامی را برای مطالعۀ اسنادی معرفی می­کنند که در پژوهش حاضر از این روش استفاده شده است (Askary & Dehghani, 2023). این هفت گام عبارت‌اند از:

  • تنظیم پرسش‌ها: به منظور تدوین شیوه­نامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره­های مثبت، ابتدا دو پرسش مطرح شدند که عبارت بودند از: مؤلفه‌های اصلی طرحواره‌های مثبت کدام‌ها هستند؟ و برای چند طرحوارۀ مثبت می‌توان شیوه‌نامه تدوین کرد؟
  • مروری بر پیشینه: برای پاسخ به پرسش‌های مطرح‌شده، پیشینۀ نظری و پژوهشی مرتبط با موضوع شامل کتاب­های تألیف و ترجمه‌شده، پایان­نامه­ها و رساله­ها و مقاله­های چاپ‌شده در مجلات معتبر داخلی و خارجی در زمینۀ طرحواره­ها، طرحواره­درمانی و روان‏شناسی مثبت‏نگر توسط پژوهشگران جست‌وجو و مطالعه شد.
  • انتخاب متون مناسب: در این مرحله، پس از حذف منابع نامتناسب با اهداف و پرسش‌های مدنظر، کیفیت روش‌شناختی پژوهش­های انتخاب‌شده توسط 5 نفر از اساتید صاحب­نظر در حوزۀ طرحواره ارزیابی شد. برای این منظور، از برنامۀ مهارت­های ارزیابی حیاتی[19] که معمولاً برای ارزیابی کیفیت مطالعه‏های اولیۀ پژوهش کیفی به کار می­رود، استفاده شد و 13 مقاله در زمینۀ طرحواره­های مثبت از لحاظ اهداف پژوهش، منطق روش، طرح پژوهش، روش نمونه‏گیری، جمع­آوری داده‏ها، انعکاس­پذیری (رابطۀ بین پژوهشگر و شرکت­کنندگان)، ملاحظات اخلاقی، دقت در تحلیل داده‏ها، بیان روشن و واضح یافته‏ها و ارزش پژوهش، با استفاده از یک مقیاس 5درجه­ای امتیازبندی شدند (امتیاز 50-40 عالی، 40-31 خیلی خوب، 30-21 خوب، 20-11 متوسط و 11-0 ضعیف) و در نهایت، هر مقاله­ای که امتیاز آن کمتر از 30 بود، حذف شد. حداقل امتیاز داده‌شده به مقاله‏ها 21 و حداکثر امتیاز داده‌شده 48 بود. از میان 13 مقاله در زمینۀ طرحواره‏های مثبت، 7 مقاله حذف و 6 مقاله تحلیل شدند.
  • استخراج اطلاعات متون: پس از غربالگری مقاله‌ها، 6 مقاله متناسب با موضوع پژوهش باقی ماندند و به روش کدگذاری، عبارت‌ها یا جمله‌هایی انتخاب شدند که با طرحواره­های مثبت ارتباط مستقیم 
    • داشتند.
    • تحلیل و ترکیب یافته‏های کیفی: در این مرحله، پژوهشگر موضوع‌هایی را جست‌وجو می­کند که در میان مطالعه‏های موجود در مقالۀ اسنادی شناسایی شده­اند؛ این مرحله به ­عنوان بررسی موضوعی شناخته می­شود. به محض اینکه موضوع­ها مشخص و شناسایی شدند، پژوهشگر یک طبقه‌بندی را شکل می‏دهد و طبقه­بندی­های مشابه و مربوط را در موضوعی قرار می­دهد که آن را به بهترین گونه توصیف می­کند. در پژوهش حاضر، مقالۀ مربوط به پرسشنامۀ طرحواره‏های مثبت (Louis et al., 2018) که مرتبط­ترین سند برای تدوین شیوه­نامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره‏های مثبت بود، انتخاب و پس از ترجمه، اعتباریابی شد که نتایج آن در پژوهش مهرطلب و همکاران (2024) گزارش شده است.
    • کنترل کیفیت: در مطالعۀ اسنادی، پژوهشگر از روش­هایی مختلف برای حفظ کیفیت مطالعۀ خود استفاده می­کند. در پژوهش حاضر، به منظور کنترل کیفیت پژوهش، پس از بازبینی مجدد کل فرایند جمع­آوری و استخراج داده­ها توسط پژوهشگران، فرایند پژوهش توسط دو نفر از اساتید بازبینی و تأیید شد.
    • ارائۀ یافته­ها: در این مرحله، به منظور تدوین برنامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره­های مثبت، ابتدا پیشینۀ نظری مرتبط با هر یک از طرحواره­های مثبت مطالعه شد و سپس، با استفاده از منابع نظری و پژوهشی مرتبط و الهام‌گرفتن از رویکرد طرحواره‌درمانی یانگ در رابطه با نیازهای بنیادین روان‌شناختی (Louis & Louis, 2015/2024)، مداخلات روانشناسی مثبت‌نگر (Magyar-Moe, 2009/2021)، روان‌درمانی مبتنی بر بهبود کیفیت زندگی (Frisch, 2016/2020)، رویکرد هیجان­مدار (Greenberg & Goldman, 2008/2023)، شفقت به خود (Neff, 2011/2023)، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (Hayes & Smith, 2005/2024)، نظریۀ شناختی اجتماعی بندورا (1994) و ذهن­آگاهی کابات زین (2015)، محتوای جلسات آموزشی برنامۀ توانمندسازی زناشویی با در نظر گرفتن مضامین اصلی و فرعی استخراج‌شده از مطالعۀ منابع مختلف طراحی شد که خلاصۀ آن در جدول (1) آورده شده است. در این راستا، در رابطه با طرحوارۀ مثبت پذیرش خود از مدل پنج‌گانۀ رضایت از زندگی روان‌درمانی مبتنی بر بهبود کیفیت زندگی (Frisch, 2016/2020)، در رابطه با طرحوارۀ دلبستگی پایدار از رویکرد دلبستگی جان بالبی، در رابطه با طرحوارۀ مثبت اعتماد اساسی از مدل اعتماد زناشویی رمپل و همکاران (2001)، در رابطه با طرحوارۀ مثبت اعتمادبه‌نفس و موفقیت از نظریۀ شناختی اجتماعی بندورا (1994)، در رابطه با طرحوارۀ مثبت جرئت­مندی از نظریۀ لازاروس (1999)، در رابطه با طرحوارۀ سلامتی و ایمنی از ذهن­آگاهی کابات زین (2015)، در رابطه با طرحوارۀ مرزهای سالم از خانواده‌درمانی ساختاری مینوچین (2018)، در رابطه با طرحوارۀ توجه همدلانه از نظریۀ دیویس و بی­باک (1999)، در رابطه با خودجهت­مندی از نظریۀ شناختی اجتماعی بندورا (1994)، در رابطه با خودگردانی و خویشتنداری از نظریۀ مایر (2020) که خودکنترلی و خویشتنداری را به معنای کاربرد صحیح هیجان­ها تعریف می­کند و در رابطه با طرحوارۀ مثبت شفقت به خود و خودمراقبتی از رویکرد شفقت به خود نف (2011/2023) استفاده شد. برای بررسی ضریب روایی محتوایی برنامۀ تدوین‌شده از روش لاوشه استفاده شد؛ به این ترتیب که از هشت درمانگر حوزۀ خانواده‌درمانی درخواست شد تا محتوای هر جلسه و در نهایت کل محتوای شیوه­نامۀ تدوین‌شده را ارزیابی کنند. ضریب روایی محاسبه‌شده از طریق فرمول لاوشه برای هر جلسه، در دامنۀ بین 1+ تا 1- قرار می­گیرد که هرچه رقم بزرگ‌تر باشد، روایی جلسه بیشتر است. در این پژوهش، ضریب لاوشۀ محاسبه‌شده برای جلسات دوم، سوم و پنجم 75/0، سایر جلسات 1 و همچنین، ضریب لاوشۀ کل جلسات 93/0 محاسبه شد. با توجه به اینکه ضریب توافق 75/0، ضریبی قابل قبول و مورد اطمینان است، می­توان گفت ضریب هر جلسه و در نهایت، ضریب کل برنامه از روایی محتوایی لازم برخوردار است. به منظور انجام کارآزمایی بالینی و اطمینان از تناسب محتوای بستۀ آموزشی، برنامۀ توانمندسازی زناشویی تدوین‌شده در یک مطالعۀ مقدماتی در گروهی متشکل از 3 زوج اجرا و پس از تنظیم نهایی، استفاده شد. برای تحلیل داده­ها از روش تحلیل واریانس چندمتغیری و آزمون تعقیبی بونفرونی به کمک نرم­افزار SPSS26 استفاده شد. 

     


     

    جدول 1

    خلاصۀ محتوای جلسات برنامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره‏های مثبت

    Table 1

    Summary of the Content of the Sessions of the Marital Empowerment Program based on Positive Schemas

    جلسه

    طرحوارۀ مثبت

    هدف

    محتوای آموزشی

    فعالیت

    جلسۀ اول

     

    -

    معارفه و آشنایی اعضای گروه

    بیان اهداف و قوانین گروه و آشنایی شرکت‌کنندگان با پنج نیاز اساسی و طرحواره‏ها

    معرفی پنج نیاز اساسی از دیدگاه یانگ

    ارتباط بین طرحواره‏ها و نحوۀ برآورده‌شدن این نیازها

    تأثیر طرحواره‏ها در زندگی فرد

    -

    جلسۀ دوم

    پذیرش خود

    آشنایی زوجین با مفهوم پذیرش خود و انجام تمریناتی برای افزایش آن

    معرفی نیاز اساسی به ارتباط و پذیرش و پیامدهای برآورده‌شدن این نیاز

    آشنایی با مفهوم پذیرش خود آموزش دربارۀ نقش همسران در برآورده‌کردن نیاز یکدیگر به ارتباط و پذیرش

    تمرین ثبت افکار

    تمرین واقعیت‌زدایی از افکار

    تمرین قدردانی از ویژگی­های مثبت همسر و تأیید همسر

    جلسۀ سوم

    دلبستگی پایدار

    تقویت دلبستگی زوجین و کمک به ایجاد فضایی امن در خانواده

    آشنایی با مفهوم دلبستگی و راهکارهای تقویت دلبستگی زوجین

    تمرین ابراز نیاز

    تمرین در دسترس ‌بودن

    تمرین پاسخ‌گوبودن

    جلسۀ چهارم

    اعتماد

     

    تقویت اعتماد بین‌فردی زوجین

    آشنایی با مفهوم اعتماد اساسی و ریشه‏های تحولی آن

    کمک به زوجین در راستای ایجاد و تقویت اعتماد بین‌فردی

    شناسایی هشدارهای خودِ بی­اعتماد و حرکت در جهت ارزش­ها

    جلسۀ پنجم

    اعتمادبه‌نفس

    موفقیت

    تقویت اعتمادبه‌نفس و افزایش احساس خودکارآمدی و موفقیت شرکت‌کنندگان

    آشنایی با مفهوم اعتمادبه‌نفس، موفقیت و خودکارآمدی و راه‏های افزایش آنها

    استفاده از تکنیک گام‏های موفقیت و اصول مدیریت زمان در زندگی روزانه و به ‌کار بردن تکنیک ثبت موفقیت‌ها و موهبت‏ها به ‌صورت روزانه

    جلسۀ ششم

    جرئت‏مندی

    آشنایی با مفهوم جرئت‏مندی و مؤلفه‏های آن

     

    آموزش به زوجین به ‌منظور افزایش رفتارهای جرئت‏مندانه

    تعریف جرئت‏مندی

    معرفی انواع سبک­های ارتباطی

    تظاهرات جرئت‏مندی

    خودآگاهی

    الگوی جدید رفتاری

    (عمل جرئت‏مند)

    موانع جرئت‏مندی

    تمرین رفتار جرئت‏مندانه و شناسایی موانع رفتار جرئت‏مندانه در زندگی روزمره و یافتن راه‌حل

    جلسۀ هفتم

    سلامتی و ایمنی

    آشنایی با طرحوارۀ سلامتی و ایمنی

    تعریف ذهن‏آگاهی

    استعارۀ ذهن خروشان

    تمرین­های ذهن­آگاهی

     

    جلسۀ هشتم

    مرزهای سالم/

    خودتحول‌یافته

    آشنایی زوجین با انواع مرزها و حریم­های محافظت‌کننده از زندگی زوجی و خانوادگی

    آموزش به زوجین برای حفظ هویت فردی و حریم شخصی با همسر

    استعارۀ تخم‌مرغ

    اهمیت مرزها

    توضیح انواع مرزها: درون‌سیستمی و برون‌سیستمی

    بازنگری زندگی فردی و خانوادگی خود و یافتن راه‏هایی برای حفظ مرزهای فردی و خانوادگی

    جلسۀ نهم

    توجه همدلانه

    آشنایی با مفهوم همدلی و راه‏های افزایش آن در رابطۀ زوجین

    تعریف همدلی

    تعریف گفت‌وگوی مؤثر سالم

    درک چارچوب ذهنی دیگران

    انواع شنیدن و گوش‌دادن

    موانع همدلی

    تمرین گفت‌وگوی مؤثر سالم

    تمرین گوش‌دادن فعال تمرین گوش‌دادن حکایتی

    جلسۀ دهم

    خویشتن‌داری و خودجهت‌مندی

    آشنایی با مفهوم خویشتن‌داری و خودجهت‌مندی و راه­های افزایش آن

    تعریف خویشتن‌داری

    تعریف عمل ارزش­محور

     

    خودکنترلی هیجانی خودکنترلی رفتاری تصریح ارزش­ها

    جلسۀ یازدهم

    شفقت به خود و خودمراقبتی

    آشنایی با مفهوم شفقت به خود و خودمراقبتی

    تعریف شفقت به خود و اجزای آن

    آشنایی با مفهوم خودمراقبتی و راه‏های انجام خودمراقبتی

    تمرین اجزای سه‌گانۀ شفقت به خود در زندگی روزانه

    انجام رفتارهای خودمراقبتی

     

    یافته­ها

    در این پژوهش، میانگین سنی زوجین گروه آموزش 25/37 با انحراف معیار 2/6 و میانگین سنی زوجین گروه گواه 65/35 با انحراف معیار 36/6 بود. میانگین مدت زندگی مشترک زوجین گروه آموزش 10 سال با انحراف معیار 5/4 و در گروه گواه 4/9 سال با انحراف معیار 13/4 بود. سطح تحصیلات زوجین گروه آموزش 20 درصد دیپلم، 50 درصد کارشناسی و 30 درصد کارشناسی ارشد و در گروه گواه 20 درصد دیپلم، 65 درصد کارشناسی و 15 درصد کارشناسی ارشد بود.

    جدول (2) میانگین و انحراف معیار گروه آموزش و گروه گواه در متغیرهای تمایزیافتگی و رضایت زناشویی در سه دورۀ زمانی پیش­آزمون، پس­آزمون و مرحلۀ پیگیری را نشان می­دهد.


    جدول 2

    مقادیر شاخص­های توصیفی متغیرهای پژوهش

    Table 2

    Descriptive Index Values of Research Variables

    مرحله

    متغیر

                گروه آزمایشی                     گروه  گواه

     

     

    میانگین

    انحراف معیار

    میانگین

    انحراف معیار

    پیش­­آزمون

    تمایزیافتگی

    25/140

    70/3

    10/142

    08/4

    رضایت زناشویی

    50/139

    27/2

    45/140

    5/2

    پس­آزمون

    تمایزیافتگی

    90/158

    90/4

    10/145

    9/3

    رضایت زناشویی

    55/158

    56/2

    65/139

    53/2

    پیگیری

    تمایزیافتگی

    70/155

    52/5

    144

    68/4

    رضایت زناشویی

    30/151

    70/4

    05/143

    50/4

     


    پژوهش حاضر درصدد ارزیابی اثربخشی آموزش برنامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره­های مثبت بر تمایزیافتگی و رضایت زناشویی زوجین بود.

     

    نتایج آزمون شاپیرو-ویلک نشان داد نمره­های متغیر تمایزیافتگی در گروه آموزش (90/0=Z، 10=df و 23/0=p) و گروه گواه (93/0=Z،10=df و 53/0=p)، همچنین متغیر رضایت زناشویی در گروه آموزش (95/0=Z، 10=df و 87.=p) و گروه گواه (96/0=Z، 10=df و 83/0=p) از توزیع به‌هنجار برخوردار است. نتایج آزمون لوین نشان داد سطح معناداری برای متغیر تمایزیافتگی در پیش­آزمون (33/0=F، 1،18=df1,2، 57/0=p)، پس­آزمون (65/1=F، 1،18=df1,2، 21/0=p)، مرحلۀ پیگیری (69/0=F، 1،18=df1,2، 89/0=p) و برای متغیر رضایت زناشویی در پیش­آزمون (01/0=F، 1،18=df1,2، 21/0=p)، پس­آزمون (002/0=F، 1،18=df1,2، 91/0=p) و در مرحلۀ پیگیری (03/0=F، 1،18=df1,2، 84/0=p) است که بیشتر از 05/0 و بیانگر همگنی واریانس بین­گروهی است. نتایج آزمون مچلی دربارۀ کرویت درون‌گروهی نشان داد برای متغیر تمایزیافتگی (96/0=W، 66/0= χ2، 2=df و 71/0=p) و برای متغیر رضایت زناشویی (93/0=W، 21/1= χ2، 2=df و 54/0=p) است که می­توان نتیجه گرفت کرویت فرض شده است. نتایج آزمون ام باکس نیز نشان داد فرض صفر مبنی بر همسانی ماتریس کوواریانس­ها رعایت شده است (70/38=M Box,s، 19/1=F و 671191 و 21=2و1df، 25/0=p).

    نتایج آزمون اثر پیلایی در جدول (3) آورده شده است. همان­طور که نتایج نشان می­دهد، اثر چندمتغیری معناداری برای زمان (پیش­آزمون، پس­آزمون و پیگیری) وجود دارد (85/60=F4,15، 001/0<p، 94/0=V). همچنین، اثر معنادار چندمتغیری بین گروه­ها (گروه آموزش و گروه گواه) وجود دارد (24/51=F2,17، 001/0<p، 86/0=V). نتایج برای تعامل بین گروه­ها و زمان اثر چندمتغیری معناداری را نشان می­دهد (27/54=F4,15، 001/0<p، 94/0=V).

    جدول 3

     آماره­های چندمتغیری

    Table3

    Multivariate Statistics

    اثر

    مقدار

    F

    df فرضیه

    Df خطا

    p

    اندازۀ اثر

    بین‌گروهی

    Intercept

    اثر پیلایی

    1

    60345

    2

    17

    001/0

    1

    گروه (مداخله)

    اثر پیلایی

    85/0

    24/51

    2

    17

    001/0

    86/0

    درون‌گروهی

    زمان

    اثر پیلایی

    95/0

    85/60

    4

    15

    001/0

    94/0

    زمان*مداخله

    اثر پیلایی

    93/0

    27/54

    4

    15

    001/0

    94/0

    جدول 4

     نتایج تحلیل واریانس درون‌گروهی تک‌متغیری و تعامل

    Table 4

    Results of Intragroup Analysis of Variance of Single Variable and Interaction

    منبع

    متغیر

    SS

    Df

    MS

    F

    P

    اندازه اثر

    زمان

    تمایزیافتگی  Greenhouse-Geisser

    72/1313

    92/1

    18/682

    97/76

    001/0

    81/0

    رضایت زناشویی  Greenhouse-Geisser

    40/925

    87/1

    60/494

    36/51

    001/0

    74/0

    زمان*گروه

    تمایزیافتگی   Greenhouse-Geisser

    55/721

    92/1

    68/374

    27/42

    001/0

    70/0

    رضایت زناشویی  Greenhouse-Geisser

    8/986

    87/1

    42/527

    77/54

    001/0

    75/0

    خطا (زمان)

    تمایزیافتگی  Greenhouse-Geisser

    21/307

    66/34

    86/8

     

     

     

    رضایت زناشویی  Greenhouse-Geisser

    28/324

    67/33

    62/9

     

     

     

    نتایج جدول (4) نشان می­دهد تفاوت معناداری در زمان (پیش­آزمون، پس­آزمون و مرحلۀ پیگیری) برای متغیر تمایزیافتگی (97/76=F1/92,34/66، 001/0<p، 81/0=V) و رضایت زناشویی (36/51=F1/87,33/67، 001/0<p، 74/0=V) وجود دارد. همچنین، تعامل معناداری بین زمان­های اندازه­گیری (پیش­آزمون، پس­آزمون و مرحلۀ پیگیری) و گروه­ها (آموزش و گواه) برای متغیر تمایزیافتگی (27/42=F1/92,34/66، 001/0<p، 70/0=V) و رضایت زناشویی (77/54=F1/87,33/67، 001/0<p ، 75/0=V) وجود دارد.

    سپس، میانگین و انحراف معیار تعدیل‌شدۀ متغیرهای وابسته به تفکیک زمان­های اندازه­گیری محاسبه شدند. میانگین متغیر تمایزیافتگی در سه دورۀ زمانی به‌ترتیب (85/149، 152، 17/141=M) و انحراف معیار (14/1، 99/0، 87/0=SD) و میانگین  متغیر رضایت زناشویی به‌ترتیب (17/147، 10/149، 97/139=M) و انحراف معیار آن (03/1، 57/0، 49/0=SD) است.

    میانگین و خطای معیار تعامل بین گروه و زمان برای متغیرهای وابسته در جدول (5) آورده شده است.

    جدول 5

    میانگین و خطای معیار تعامل بین گروه و زمان برای متغیرهای وابسته

    Table 5

     Mean and Standard Error of Interaction between Group and Time for Dependent Variables

     

     

    تمایزیافتگی

    رضایت­زناشویی

    گروه

    زمان

    میانگین

    خطای معیار

    میانگین

    خطای معیار

     

    آموزش

    پیش­آزمون

    25/140

    23/1

    50/139

    70/0

    پس­آزمون

    90/158

    40/1

    55/158

    81/0

    پیگیری

    70/155

    61/1

    30/151

    45/1

     

    گواه

    پیش­آزمون

    10/142

    23/1

    45/140

    70/0

    پس­آزمون

    10/145

    40/1

    65/139

    81/0

    پیگیری

    144

    61/1

    05/143

    45/1

     جدول 6 

    مقایسۀ زوجی میانگین و انحراف معیار تعدیل‌شدۀ متغیرهای وابسته به تفکیک زمان­های اندازه­گیری

    Table 6 

    Pairwise Comparison of Mean and Adjusted Standard Deviation of Variables Dependent on the Separation of Measurement Times

    متغیر

    گروه

    تفاوت میانگین

    انحراف معیار

    P

    تمایزیافتگی

    پیش‌آزمون-پس‌آزمون

    82/10-

    1

    001/0

    پیش‌آزمون-پیگیری

    67/8-

    91/0

    001/0

    پس‌آزمون-پیگیری

    15/2

    84/0

    06/0

    رضایت زناشویی

    پیش‌آزمون-پس‌آزمون

    12/9-

    84/0

    001/0

    پیش‌آزمون-پیگیری

    2/7-

    93/0

    001/0

    پس‌آزمون-پیگیری

    92/1

    05/1

    25/0

    همان‌طور که نتایج جدول (6) نشان می­دهد، در متغیر تمایزیافتگی و رضایت زناشویی، بین میانگین نمرات مرحلۀ پیش‌آزمون و پس­آزمون تفاوتی معنادار وجود دارد، اما بین میانگین نمرات مرحلۀ پس­آزمون و مرحلۀ پیگیری متغیرهای تمایزیافتگی و رضایت زناشویی تفاوتی معنا­دار وجود ندارد.

     بحث

    هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی برنامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره­های مثبت بر رضایت زناشویی و تمایزیافتگی زوجین بود. نتایج نشان داد برنامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره­های مثبت بر رضایت زناشویی و تمایزیافتگی زوجین گروه آموزش در مقایسه با گروه گواه تأثیری معنادار داشته و این تأثیر در مرحلۀ پیگیری نیز پایدار بوده است. عدم انجام پژوهش­­های مشابه در رابطه با اثربخشی طرحواره‏های مثبت بر مؤلفه­های مربوط به زندگی زوجی، مقایسۀ نتایج پژوهش حاضر با پژوهش­های قبلی را دشوار می‌کند. با وجود این، اثربخشی برنامۀ توانمندسازی زناشویی بر میزان رضایت زناشویی زوجین را می­توان این­گونه تبیین کرد که این برنامه بر مبنای نیازهای بنیادین روان‌شناختی و طرحواره­ها­ی مثبت پذیرش خود، دلبستگی پایدار، اعتماد، توجه همدلانه، خویشتنداری، خودجهت­مندی، موفقیت، اعتمادبه‌نفس، جرئتمندی، سلامت و ایمنی، مرزهای سالم، شفقت به خود و خودمراقبتی طراحی شده است که نقش هر یک از طرحواره­ها در افزایش رضایت زناشویی زوجین بر اساس مبانی نظری و پژوهشی تأیید شده است. در واقع، آشنایی زوجین با مفهوم نیازهای روان‏شناختی می­تواند به زوجین کمک کند تا با وصل‌شدن به نیازهای خود و همسرشان در هر لحظه و برآورده‌کردن به‌موقع و مناسب آنها، زمینه را برای شکوفایی قابلیت­های وجودی و افزایش شادکامی و رضایت در زندگی فراهم کنند. علاوه بر این، از آنجا که یک رابطۀ سالم بر پایۀ دو بزرگسال سالم ساخته می­شود، آشنایی زوجین با نیازهای بنیادین روان‏شناختی و آموختن راه­هایی برای فعال‌سازی طرحواره­های مثبت به آنها کمک می­کند تا بخش­های سالم شخصیت خود را تقویت کنند، با نشان‌دادن توجه و درک همدلانه، میان نیازهای خود و همسرشان توازن ایجاد کنند، نیازشان به دلبستگی را با میزانی از استقلال و جرئت‏مندی تعدیل کنند، در عین مراقبت از خود، دیگران را هم در نظر گیرند، دست از سرزنش خود و دیگری بردارند، هیجانات خود را مدیریت کنند، از ارزش­های شخصی بنیادی خود آگاه شوند، به آنها متعهد بمانند و مسئولانه رفتار کنند (Stevens & Roediger, 2016/2022). علاوه بر این، نتایج پژوهش حاکی از اثربخشی آموزش برنامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره‏های مثبت بر تمایزیافتگی زوجین بود. در تبیین این یافته، می­توان گفت با توجه به اینکه در دیدگاه بوئن، تمایزیافتگی، به عنوان کلید سلامت روان، بیانگر توانایی فرد در ایجاد تعادل بین فرایندهای عقلانی و هیجانی از یک ­سو و استقلال و صمیت از سوی دیگر است، هر عاملی که بتواند ابعاد درون­روانی و بین­فردی تمایزیافتگی را تحت ­تأثیر قرار دهد، بر میزان تمایزیافتگی زوجین مؤثر خواهد بود. یکی از طرحواره­های مثبتی که در این برنامه بررسی شد، دلبستگی پایدار بود که از منظر رویکرد هیجان­مدار، نقشی مهم در تنظیم عواطف به عهده دارد و اصولاً انسان­ها در روابط در جست‌وجوی درک‌شدن، همدلی و تنظیم عواطف و احساسات خود هستند (Greenberg & Goldman, 2008/2023). بنابراین، آشنایی با اصول ابراز نیاز و هیجان، در دسترس بودن و پاسخ‌گوبودن در مبحث دلبستگی پایدار به زوجین کمک می­کند در روابط خود احساس امنیت کنند و از طریق تنظیم دوتایی عواطف، آنچه را که به‌تنهایی قادر به پردازش هیجانی آن نیستند، به سرانجام برسانند. بنابراین، می­توان استنباط کرد طرحوارۀ مثبت دلبستگی پایدار، از راه تأثیر بر بُعد درون­فردی، توانسته میزان تمایزیافتگی زوجین را افزایش می‌دهد. به همین ترتیب، استفاده از فنون ذهن­آگاهی در طرحوارۀ مثبت سلامتی و ایمنی اساسی، می­تواند سازگاری درونی و بیرونی فرد را در شرایط چالش­برانگیز افزایش ­دهد و وی را قادر ­سازد بدون آسیب­پذیری زیاد، با شرایط چالش­برانگیز مقابله کند، با آن شرایط سازگار شود و به صورت انعطاف­پذیر واکنش نشان دهد؛ بنابراین، می­تواند بر بُعد درون­روانی تمایزیافتگی، یعنی ایجاد تعادل بین سیستم عقلانی و هیجانی و در نتیجه، میزان تمایزیافتگی افراد تأثیری مثبت داشته باشد. علاوه بر این، از نظر مایر (2020)، خویشتنداری به معنای توانایی تنظیم احساسات و کاربرد صحیح هیجانات است (Greenberg & Goldman, 2008/2023). بر این اساس، در مبحث خویشتنداری برنامۀ توانمندسازی زناشویی، زوجین با هیجانات و فرایند تنظیم هیجان آشنا شدند تا بتوانند هیجانات زودگذر خود را به‌خوبی مدیریت و رهبری کنند و این امر می­تواند بر بُعد درون­فردی تمایزیافتگی و جداسازی فرایند شناختی از فرایند هیجانی و اجتناب از تبعیت خودکار از احساسات مؤثر باشد. در خودجهت­مندی، زوجین با ارزش­های شخصی خود در زندگی آشنا شدند که این آگاهی باعث می‏شود حس روشنی از افکار و باورهای خود به دست آورند و به­جای هم‌نوایی با عقاید و انتظارات دیگران، بر اساس ارزش­های شخصی خود عمل کنند و تحت ­تأثیر فشار و اجبار گروه قرار نگیرند؛ بنابراین، می­تواند بر مؤلفۀ جایگاه من تمایزیافتگی مؤثر باشد. شفقت به خود یکی دیگر از طرحواره­های مثبتی است که می­تواند در افزایش تمایزیافتگی زوجین مؤثر باشد. گیلبرت[1] معتقد است شفقت به خود باعث ایجاد تعادل بین سیستم­های سه­گانۀ تنظیم هیجان می­شود و به افراد کمک می­کند هنگام مواجهه با رویدادهای استرس­آور، هیجانات خود را تعدیل کنند و کمتر دچار آشفتگی هیجانی شوند (Dastmardi et al., 2023)؛ بنابراین، می­تواند بر میزان تمایزیافتگی زوجین نیز مؤثر باشد. از سوی دیگر، بُعد بین­فردی تمایزیافتگی بیانگر این است که افراد تمایزیافته مرزهایی مشخص و تعریف­شده­ با دیگران دارند و می­توانند ضمن حفظ استقلال خود، با افراد مهم زندگی خویش نیز در ارتباط باشند (Seyyed Majidi et al., 2023)؛ بنابراین، آموزش مفهوم مرزهای روان‏شناختی، انواع مرزها و کارکردهای آنها و اقدامات لازم برای حفاظت از مرزهای درون­سیستمی و برون­سیستمی در برنامۀ توانمندسازی زناشویی به زوجین در تعریف مرزهای شخصی سالم در روابط بین­فردی کمک می­کند و از این طریق، بر افزایش میزان تمایزیافتگی زوجین مؤثر بوده است. بنابراین، می­توان گفت طرحواره‏های مثبت دلبستگی پایدار، سلامتی و ایمنی اساسی، خودتحول­یافته، خویشتنداری، خودجهت­مندی و شفقت به خود، بر افزایش تمایزیافتگی زوجین مؤثر بوده‌اند. در نتیجه، برنامۀ توانمندسازی زوجین بر شکل­دهی و تقویت یک ذهنیت و نگرش بالغانه، همدلانه و پذیرا در زوجین از طریق فعال‌سازی و تقویت طرحواره‏های مثبت تأکید و تمرکز دارد و با توجه به نتایج به‌دست‌آمده، این برنامه از روایی آموزشی لازم برای افزایش تمایزیافتگی و رضایت زناشویی زوجین به‌ عنوان یک برنامۀ پیشگیرانۀ سطح اول برخوردار است.

    از محدودیت­های پژوهش حاضر می­توان به دسترسی دشوار به جامعۀ آماری مدنظر به دلیل عدم تمایل آقایان برای شرکت در جلسات آموزش گروهی، استفاده از روش نمونه­گیری در دسترس و در نتیجه، محدودبودن نمونۀ پژوهش به زوجین داوطلب ساکن شهر اراک اشاره کرد. بر این ‌اساس، پیشنهاد می­شود به ‌منظور افزایش قدرت تعمیم‌پذیری نتایج، اثربخشی برنامۀ توانمندسازی زناشویی مبتنی بر طرحواره­های مثبت در نمونه­های پژوهشی مختلف ارزیابی شود.  

     سپاسگزاری

    به این ‌وسیله از همۀ متخصصان و شرکت‌کنندگانی که در انجام این پژوهش همکاری کردند، صمیمانه تشکر و قدردانی می­شود.

    [1] Gilbert


     

     

     

 

[1] differentiation of self

2 Bowen

[3] my position

[4] emotional reactivity

[5] emotional fusion

[6] emotional cutoff

[7] early maladaptive schema (EMS)

[8] early adaptive schema (EAS)

[9] counterpart

[10] Young Schema Questionnaire-3 Short Form (YSQ-S3)

[11] Enrich's marital satisfaction questionnaire

[12] Olson

[13] Fowers

[14] differentiation of self inventory

[15] Skowron & Friedlander

[16]  کمیتۀ اخلاق دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک، این پژوهش را با کد اخلاق  IR.IAU.ARAK.REC.1400.045تصویب کرده است.

[17] documentary research method

[18] Sandelowski & Barros

[19] critical appraisal skills programme (CASP)

References

آریایی­آذر، ا.، صادقی، م. س.، و موتابی، ف. (1400). بررسی تمایزیافتگی زوجین از خانوادۀ اصلی و نقش آن در پیش‏بینی الگوهای ارتباطی و رضایت زناشویی در قومیت‏های مختلف ایران. خانواده‌پژوهی، 17(3)، 368-353. https://doi.org/10.52547/JFR.17.3.353
استیونس، ب.، و رودیگر، ا. (1401). درهم‌شکستن الگوهای مخرب روابط (عادله صمیمی، سعاده ملک عسگری و مریم هدایتی، مترجمان). انتشارات ارجمند. (تاریخ انتشار اثر ‌اصلی 2016).
اصغرنیا، ل.، و رمضانی، م. آ. (1399). ارزیابی نقش میانجی تعارضات هیجانی در رابطۀ بین تمایزیافتگی و رضایت زناشویی در افراد متأهل شهر تهران. ایده‏های نوین روان‏شناسی، 11(7)، 147-165. http://jnip.ir/article-1-423-fa.html
اولیا، ن.، فاتحی­زاده، م.، و بهرامی، ف. (1402). آموزش غنی‏سازی زندگی زناشویی. نشر دانژه.
باباصفری، ع.، آتش­پور، س. ح.، و یوسفی، ز. (1402). اثربخشی زوج‌درمانی تلفیقی سیستمی-راه‌حل‌محور بر رضایت زناشویی و روابط خانوادگی زوجین. فصلنامۀ پژوهش­های نوین روان‏شناختی، 18(69)، 42-35. 
 https://doi.org/10.22034/jmpr.2023.14761
باشی عبدل‌آبادی، ح.، آهی، ق.، اصل­ذاکر، م.، شهابی­زاده، ف.، و نصری، م. (1401). نقش میانجی خود تمایزیافتگی و تنظیم شناختی هیجان در ارتباط کیفیت روابط ابژه با رضایت زناشویی. پژوهش‏های روان‏شناسی بالینی و مشاوره، 12(2)، 46-25.
https://doi.org/10.22067/tpccp.2022.72289.1158
جهاندوست، س.، علاءالدینی، ز.، و براتی، ه. (1399). نقش هوش موفق و همدلی عاطفی در رضایت زناشویی با در نظر گرفتن نقش تعدیلگر سن. فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 11(1)، 156-139. https://doi.org/10.22054/qccpc.2020.44144.2174
حیدری، ن.، و ساعدی، س. (1399). اثربخشی روان‌درمانی مثبت‌نگر بر رضایت‌مندی زناشویی، سبک عشق‌ورزی و شادکامی زوجین. سلامت اجتماعی، 7(2)، 200-191.                                                   
 https://doi.org/10.22037/ch.v7i2.25259
خراسانی­زاده، ع.، پورشریفی، ح.، رنجبری­پور، ط.، باقری، ف.، و پویامنش، ج. (1398). الگوی ساختاری رابطۀ بین الگوهای ارتباط والد-فرزند و طرحواره‏های ناسازگار اولیه با میانجی‌گری سبک‌های دلبستگی. فصلنامۀ روان‏شناسی کاربردی، 13(1)، 76-55.         
 https://doi.org/10.29252/apsy.13.1.55
دستمردی، ز.، مقتدر، ل.، و اکبری، ب. (1402). مقایسۀ اثربخشی درمان تحلیل رفتار متقابل و شفقت به خود بر حرمت خود و تمایزیافتگی در دانشجویان دارای شکست عاطفی. سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، 7(1)، 187-176. https://www.islamiilife.com/article_185272.html
زهراکار، ک.، و جعفری، ف. (1402). مشاورۀ خانواده (مفاهیم، تاریخچه، فرایند و نظریه‏ها). انتشارات ارسباران.
سالاری، ف.، معینی­زاده، م.، و اصغری ابراهیم‌آباد، م.   ج. (1402). نقش کمال‌گرایی در پیش‌بینی رضایت زناشویی افراد متأهل با میانجی‌گری نشخوار فکری. پژوهش‏های روان‏شناسی بالینی و مشاوره، 13(2)، 20-5.          
https://doi.org/10.22067/tpccp.2024.81682.1477
سلطان الکتابی، م. ع.، و دشتی، م. (1400). آموزش زندگی خانواده. انتشارات نوشته.
سیدمجیدی، س.، صالحی، ک.، مدنی، ی.، و شاهمرادی، س. (1402). شناسایی مؤلفه‌های زیربنایی در شکل‌گیری تمایزیافتگی خود: یک مطالعۀ کیفی. فصلنامۀ پژوهش در سلامت روانشناختی، 19(1)، 30-15.    
 http://rph.khu.ac.ir/article-1-4357-fa.html
صابونچی، ف.، دوکانه­ای­فرد، ف.، و بهبودی، م. (1399). الگوی ساختاری رضایت زناشویی بر اساس سبک‌های دلبستگی و طرحواره‏های ناسازگار اولیه با میانجی‌گری هیجان‌خواهی. فصلنامۀ روان‏شناسی کاربردی، 14(1)، 138-119.
 https://doi.org/10.52547/apsy.14.1.119
عزیزی، م.، و حاجی­علیزاده، ک. (1402). نقش تعدیل‌کنندۀ خود تمایزیافتگی در ارتباط بین سوءرفتار هیجانی و سبک دلبستگی با رضایت زناشویی زوجین. خانواده‌پژوهی، 19(1)، 58-45. https://doi.org/10.48308/JFR.19.1.45
عسکری، ف.، و دهقانی، م. (1401). شناسایی عوامل تأثیرگذار بر روش تدریس معکوس در نظام آموزش عالی بر اساس رویکرد فراترکیب. پژوهش‌های برنامۀ درسی، 12(2)، 27-1.  https://doi.org/10.22099/jcr.2023.6954
فخاری، ن.، لطیفیان، م.، و اعتماد، ج. (1393). بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی فرم کوتاه پرسشنامۀ تمایزیافتگی خود در دانشجویان ایرانی. فصلنامۀ اندازه­گیری تربیتی، 5(3)، 58-35.                                          
 https://jem.atu.ac.ir/article_268.html
فریش، م. (1399). روان‌درمانی مبتنی بر بهبود کیفیت زندگی (اکرم خمسه، مترجم). انتشارات ارجمند. (تاریخ انتشار اثر اصلی 2016).
گرینبرگ، ل.، و گلدمن، ر. (1401). زوج‌درمانی هیجان­مدار (محمد آرش رمضانی و همکاران، مترجمان). نشر ویرایش. (تاریخ انتشار اثر ‌اصلی 2008).
گلدنبرگ، ه.، و گلدنبرگ، ا. (1402). خانواده‌درمانی (مهرداد فیروزبخت، مترجم). انتشارات رسا. (سال انتشار اثر ‌اصلی 2014).
لوئیس، ج. ف.، و لوئیس، ک. م. (1402). فرزندپروری باکفایت (با رویکرد طرحواره‌درمانی) (سید مهدی موسوی موحد، مترجم). انشارات ارجمند. (تاریخ انتشار اثر اصلی 2015).
معصومی­تبار، ز.، افشاری­نیا، ک.، امیری، ح.، و حسینی، س. س. (1399). بررسی اثربخشی طرحوارۀ درمانی هیجانی بر مشکلات تنظیم هیجانی و رضایت زناشویی بانوان ناسازگار در دهۀ اول زندگی. علوم روان‏شناختی، ۱۹(95)، 1506-1497. http://psychologicalscience.ir/article-1-732-fa.html
مگیار-موئه، ج. ل. (1400). مداخلات روان‏شناسی مثبت‏نگر : راهنمای درمانگر (علی ­اکبر فروغی، جلیل اصلانی و سحر رفیعی، مترجمان). انتشارات ارجمند. (تاریخ انتشار اثر اصلی 2009).
مهرطلب، پ.، داودی، ح.، و تقوایی، د. (1402). بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامۀ طرحوارۀ مثبت یانگ در جامعۀایران. پژوهش‌های روان‏شناسی بالینی و مشاوره، 13(2)، 80-57.
https://doi.org/10.22067/tpccp.2024.82249.1494
نجفی، س.، دلشاد ­نوغابی، ع.، رجب‌زاده، ف.، و دانشفر، م. (1403). تأثیر آموزش شادکامی بر رضایت زناشویی دانشجویان. تحقیقات نظام سلامت، ۲۰(1)، 38-32.                                                   
http://dx.doi.org/10.48305/jhsr.v20i1.1527
نف، ک. (1402). شفقت خود: شیوه­ای اثبات‌شده برای مهربان‌بودن با خود (الهام موسویان، مترجم). انتشارات ارجمند. (تاریخ انتشار اثر اصلی 2011).
نورمحمدی، ژ.، و ‏پورسید آقایی، ز. س. (1402). مقایسۀ اثربخشی درمان ذهن‏آگاهی مبتنی بر فعال‌سازی طرحواره‏های معنوی اسلامی با واقعیت درمانی بر رضایت‌مندی زناشویی زنان درگیر تعارض. فصلنامۀ علمی‌پژوهشی سبک زندگی اسلامی، 7(4). 72-55.     
https://www.islamiilife.com/article_187052.html
نیکویی، م.، آذربایجانی، م.، و فرح‌بخش، ک. (1397). تدوین پروتکل درمانی بر اساس «ذهن‏آگاهی» مبتنی بر فعال‌سازی «طرحواره‏های معنوی-اسلامی» در «رضایتمندی زناشویی» دانشجویان. مطالعات اسلام و روان‏شناسی، 12(22)، 84-63. https://doi.org/10.30471/psy.2018.1486
نیکویی، م.، آذربایجانی، م.، و فرح‌بخش، ک. (1398). مقایسۀ اثربخشی ذهن‌آگاهی مبتنی بر فعال‌سازی طرح‌واره‏های معنوی ـ اسلامی با درمان تصویرسازی ارتباطی بر رضایتمندی زناشویی. فصلنامۀ روان‏شناسی و دین، 12(4)، 84-69. https://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/514
نیلاب، ر.، قنبری هاشم‌آبادی، ب. ع.، و کیمیایی، س. ع. (1398). اثربخشی رویکرد بوئن بر ارتقای تمایزیافتگی خود و رضایت زناشویی در زنان ترک و ترکمن. پژوهش‏های روان‏شناسی بالینی و مشاوره، 9(1)، 57-41.          
 https://doi.org/10.22067/ijap.v9i1.62325
هیز، ا.، و اسمیت، ا. (1403). از ذهنت بیرون بیا و زندگی کن (علی صاحبی و مهدی اسکندری، مترجمان). دانژه. (تاریخ انتشار اثر اصلی 2005).
یانگ، ج.، کلوسکو، ژ.، و ویشار، م. (1403). طرحواره‌درمانی: راهنمای کاربردی برای متخصصین بالینی (حسن حمیدپور و زهرا اندوز، مترجمان). ارجمند. (سال انتشار اثر ‌اصلی 2003).
یوسفی، م.، چراغی، م.، و پناغی، ل. (1399). پیش‏بینی اضلاع مدل سه‌گانۀ خانواده با استفاده از طرحواره‏های ناسازگار اولیۀ همسران. روان‏شناسی خانواده، 7(1)، 38-19.                                                        
 https://doi.org/10.52547/ijfp.7.1.19
 References
Aryaee Azar, A., Sadeghi, M. S., & Moutabi, F. (2021). The Differentiation of Couples from the Original Family and Its Role in Predicting the Communication Patterns and Marital Satisfaction in Different Ethnic Groups in Iran. Journal of Family Research, 17(3), 353-368.            
 https://doi.org/10.52547/JFR.17.3.353 [In Persian]
Asgharnia, L., & Ramezani, M. A. (2021). Evaluating the mediating Role of Emotional conflicts in the Relationship between Differentiation and Marital Satisfaction in Married People in Tehran city. New Ideas in Psychology, 11(7), 1-13. http://jnip.ir/article-1-423-fa.html [In Persian]
Askary, F., & Dehghani, M. (2023). Identifying the factors affecting the flipped teaching method in the higher education system based on the meta synthesis approach. Journal of Curriculum Research, 12(2), 1-27. https://doi.org/10.22099/jcr.2023.6954 [In Persian]
Azizi, M., & Hajializadeh, K. (2023). The moderating role of self-differentiation in the relationship between emotional abuse and attachment style with marital satisfaction of couples. Journal of Family Research, 19(1), 45-58.     
 https://doi.org/10.48308/JFR.19.1.45 [In Persian]
Babasafari, A., Atashpour, H., & Yousefi, Z. (2023). Evaluating the effectiveness of the combination of systemic and solution-focused couple therapies on marital satisfaction and family relationships of couples. Journal of Modern Psychological Researches, 18(69), 35-42.                 
https://doi.org/10.22034/jmpr.2023.14761 [In Persian]
Bach, B., Lockwood, G., & Young, J. E. (2018). A new look at the schema therapy model:organization and role of early maladaptive schemas. Cognitive Behaviour Therapy, 47(4), 328-349. https://doi.org/10.1080/16506073.2017.1410566
Bandura, A. (1994). Social cognitive theory and exercise of control over HIV infection. In Preventing AIDS: Theories and methods of behavioral interventions (pp. 25-59). Springer.
Bashi Abdolabadi, H., Ahi, G., Asle Zaker, M., Shahabi zade, F., & Nasri, M. (2022). The Mediating Role of Self-Differentiation and Cognitive Emotion Regulation in the Relationship between the Quality of Object Relationships and Marital Satisfaction. Research in Clinical Pcychology and Counseling, 12(2), 25-46. https://doi.org/10.22067/tpccp.2022.72289.1158 [In Persian] 
Çelik, E., Çelik, B., Yavaş, Ş., & Süler, M. (2022). Investigation of marital satisfaction in terms of proactive personality, meaning in life, offense-specific forgiveness. International Journal of Psychology and Educational Studies, 9(1), 1-11.                                                    
https://doi.org/10.52380/ijpes.2022.9.1.348
Chi, D., Du, X., Ma, H., Wang, Y., Zhang, Y., & Zhong, H. (2022). Validity and reliability of the Chinese version of the Young positive schema questionnaire. Frontiers in Psychology, 13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.1048954
Çinar, S. E., Boyali, C., & Özkapu, Y. (2022). The relationship between posttraumatic growth and psychological resilience in the Covid-19 pandemic: the mediating role of cognitive flexibility and positive schemas. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 12, 1-17. https://doi.org/10.17066/tpdrd.1095688
Dastmardi, Z., Moghtader, L., & Akbari, B. (2023). Comparing the Effectiveness of Mutual Behavior Analysis and Self-Compassion Therapy on Self-Esteem and Differentiation in Students with Emotional Failure. Islamic Life Style Centered on Health, 7(1), 176-187. https://www.islamiilife.com/article_185272.html [In Persian]
Davis, M. J., & Bibace, R. (1999). Dating couples and their relationships: intimacy and contraceptive use. Adolescence, 34, 1-7.                                                 
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10234362/
Elliott, C. H., & Lassen, M. K. (1997). A schema polarity model for case conceptualization, intervention, and research. Clinical Psychology: Science and Practice, 4(1), 12.
https://psycnet.apa.org/doi/10.1111/j.1468-2850.1997.tb00095.x
Erikson, E. H. (1950). Childhood and society. New York: Norton.
Fakhari, N., Latifian, M., & Etemd, J. (2014). A Study of Psychometric Properties of the Executive Skills Scale for Pre-School Children (Parent Form). Quarterly of Educational Measurement, 5(3), 35-58. https://jem.atu.ac.ir/article_268.html [In Persian]
Frisch, M. B. (2020). Quality of life therapy (A. Khamseh, Trans.). Arjmand. (Original work published at 2016). [In Persian]
Ghaibi, E., Soltani Manesh, M. R., Jafari Dezfouli, H., Zarif, F., Jafari, Z., & Gilani, Z. (2022). Comparison of marital satisfaction, emotional divorce and religious commitment among nurses and staff of Ahvaz Government Hospitals. Eurasian Journal of Chemical, Medicinal and Petroleum Research, 1(1), 33-39. https://doi.org/10.5281/zenodo.7353470  
Goldenberg, H., & Goldenberg, I. (2023). Family Therapy (M. Firoozbakht, Trans.). Rasa. (Original work published at 2014).  [In Persian]
Greenberg, L. S., & Goldman, R. N. (2023). Emotion-Focused Couple Therapy (M. A Ramezani et al., Trans.). Virayesh. (Original work published at 2008).  [In Persian]
Hayes, S., & Smith, S. (2024). Get out of your mind and into your life (A. Sahebi & M. Eskandari, Trans.). Danjeh. (Original work published at 2005).  [In Persian]
Heydari, N., & Saedi, S. (2019). The Effectiveness of Positive Psychotherapy on Marital Satisfaction, Love-Making Styles and Happiness among Couples. Community Health, 7(2), 191–200. https://doi.org/10.22037/ch.v7i2.25259 [In Persian]
Huckstepp, T. J., Allen, A., Maher, A. L., Houlihan, C., & Mason, J. (2023). Factor structure of the Young Positive Schema Questionnaire in an eating disorder sample. Eating and Weight Disorders-Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity, 28(1), 13. https://doi.org/10.1007/s40519-023-01549-0
Jahandoost, S., Alaedini, Z., & Barati, H. (2020). The role of successful intelligence and emotional empathy in marital satisfaction Considering the moderating role of age. Counseling Culture and Psycotherapy, 11(1), 139-156. https://doi.org/10.22054/qccpc.2020.44144.2174 [In Persian]
Kabat-Zinn, J. (2015). Mindfulness. Mindfulness, 6(6), 1481-1483. https://doi.org/10.1007/s12671-015-0456-x
Khorasanizade, A., Poursharifi, H., Ranjbari Pour, T., Bagheri, F., & Poya Manesh, J. (2019). Structural pattern of the relationship between parent-child relation patterns and early maladaptive schemas with the mediating role of attachment styles. Applied Psychology, 13(1), 55-76.
 https://doi.org/10.29252/apsy.13.1.55 [In Persian]
Lazarus, R. S. (1999). The cognition–emotion debate: A bit of history. In T. Dalgleish & M. J. Power (Eds.), Handbook of cognition and emotion (pp. 3–19). John Wiley & Sons Ltd.
Lockwood, G., & Perris, P. (2012). A new look at core emotional needs. In M.van Vreeswijk, J. Broersen, & M. Nadort (Eds.), The Wiley-Blackwell handbook of ST: Theory, research and science (pp. 41-66). Wiley-Blackwell.
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781119962830#page=64
Louis, J. P., & Louis, K. M. (2024). Good enough parenting: An in-depth perspective on meeting core emotional needs and avoiding exasperation (S. M. Mousavi Movahed, Trans.). Arjmand. (Original work published at 2015). [In Persian]
Louis, J. P., Wood, A. M., Lockwood, G., Ho, M. R., & Ferguson, E. (2018). Positive clinical psychology and Schema Therapy(ST): The development of the Young Positive Schema Questionnaire(YPSQ) to complement the Young Schema Questionnaire 3 Short Form(YSQ-S3). Psychological Assessment, 30(9), 1199-1213.   https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/pas0000567
Magyar-Moe, J. L. (2021). Therapist's guide to positive psychological interventions (A. A. Foroughi, J. Aslani & S. Rafiee). Arjmand. (Original work published at 2009). [In Persian]
Masumi Tabar, Z., Afshariniya, K., Amiri, H., & Hosseini, S. A. (2020). The effectiveness of emotional schema therapy on emotional regulation problems and marital satisfaction of maladaptive women of the first decade of life. Journal of Psychological Science, 19(95), 1497-1506.       
 http://psychologicalscience.ir/article-1-732-fa.html [In Persian]
Mayer, A. (2020). The development of our sense of self as a defense against invading thoughts: From Buddhist psychology to psychoanalysis. New Ideas in Psychology, 58.    
https://doi.org/10.1016/j.newideapsych.2019.100775
Mehrtalab, P., Davudi, H., & Taghvaei, D. (2024). Investigation of Psychometric Properties of Young Positive Schema Questionnaire (YPSQ) in Iranian Society. Research in Clinical Psychology and Counseling, 13(2), 57-80. https://doi.org/10.22067/tpccp.2024.82249.1494 [In Persian]
Minuchin, S. (2018). Structural family therapy. In Families and family therapy (pp. 1-11). Routledge.
Najafi, S., Delshad-Noghabi, A., Rajabzadeh, F., & Daneshfar, M. (2024).  The Effect of Happiness Training on Students' Marital Satisfaction. Journal of Health System Research, 20(1), 32-38.          
http://hsr.mui.ac.ir/article-1-1493-fa.html [In Persian]
Neff, K. (2023). Self-compassion: The proven power of being kind to yourself (E. Moosavian, Trans). Arjamnd. (Original work published at 2011). [In Persian]
Nikouy, M., Azarbaijani, M., & Farahbakhsh, K. (2018). The Formulation of a Therapy Protocol According to the Mindfulness Based on the Activation of Spiritual-Islamic Schemas in the Students' Marital Satisfaction. Studies in Islam and Psychology, 12, 63-84.                              
 https://doi.org/10.30471/psy.2018.1486 [In Persian]
Nikouy, M., Azarbaijani, M., & Farahbakhsh, K. (2019). Comparing the effectiveness of mindfulness based on the activation of spiritual-Islamic schemas with relational imagery therapy on marital satisfaction. Ravanshenasi & Din, 12(4), 69-84. https://ravanshenasi.nashriyat.ir/node/514 [In Persian]
Nilab, R., Ghanbari Hashem Abadi, B., & Kimiaee, S. (2019). The Effectiveness of Bowen's Approach on Self- Differentiation and Marital Satisfaction among Turkish and Turkmen Women. Research in Clinical Psychology and Counseling, 9(1), 34-50. https://doi.org/10.22067/ijap.v9i1.62325 [In Persian]
Nurmohammadi, Z., & Pourseyed Aghaei, Z. S. (2023). Comparing the Effectiveness of Mindfulness Therapy Based on the Activation of Spiritual-Islamic Schemas with Reality Therapy on the Marital Satisfaction of Women Involved in Conflict. Islamic lifestyle with a focus on health, 7(4), 55-72.         
https://www.islamiilife.com/article_187052.html [In Persian]
Oulia, N., Bahrami, F., & Fatehizadeh, M. (2023). Marital enrichment training. Danjeh. [In Persian]
Özhan, M. B. (2022). The relationships between positive schemas and psychological well-being in university students: An investigation of the mediating variable role of self-esteem: The relationships between positive schemas and psychological well-being. International Journal of Curriculum and Instruction, 14(3), 2612-2635. https://ijci.globets.org/index.php/IJCI/article/view/1021/553
Peleg, O., & Messerschmidt-Grandi, C. (2019). Differentiation of self and trait anxiety: A cross-cultural perspective. International Journal of Psychology, 54(6), 816-827.   
 https://doi.org/10.1002/ijop.12535
Rempel, J. K., Ross, M., & Holmes, J. G. (2001). Trust and communicated attributions in close relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 81(1), 57.      
 https://psycnet.apa.org/buy/2001-07168-005
Saboonchi, F., Dokanei Fard, F., & Behbodi, M. (2020). Structural model of marital satisfaction based on attachment styles and early maladaptive schemas with mediation of sensation seeking. Applied Psychology, 14(1), 119-138.
 https://doi.org/10.52547/apsy.14.1.119  [In Persian]
Salari, F., Moeenizadeh, M., & Asghari Ebrahimabad, M. J. (2024). The role of perfectionism in predicting marital satisfaction of married people with the mediation of rumination. Research in Clinical Psychology and Counseling, 13(2), 5-20.                                                                
https://doi.org/10.22067/tpccp.2024.81682.1477 [In Persian]
Seyyed Majidi, S., Salehi,  K., Madani, Y., & Shahmoradi, S. (2023).  Identifying the basic components in the formation of self-differentiation: A qualitative study. Research in Psychological Health, 17(1), 15-30. http://rph.khu.ac.ir/article-1-4357-fa.html [In Persian]
Soltanolketabi, M. A., & Dashti, M. (2023). Family Life Training: Neveshteh. [In Persian]
Stevens, B., & Roediger, E. (2022). Breaking negative relationship patterns (A. Samimi, S. Malekasgar & M. Hedayati, Trans.). Arjmand. (Original work published at 2016). [In Persian]
Tahan, M., Saleem, T., Moshtagh, M., Fattahi, P., & Rahimi, R. (2020). Psychoeducational Group Therapy for sexual function and marital satisfaction in Iranian couples with sexual dysfunction disorder. Heliyon, 6(7). https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2020.e04586
Videler, Arjan C., van Royen, Rita J. J., Legra, Marjolein, J. H., & Ouwens, Machteld, A. (2020). Positive schemas in schema therapy with older adults: clinical implications and research suggestions. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 48(4), 1-11.                                      
 https://doi.org/10.1017/S1352465820000077
Whisman, M. A., Sbarra, D. A., & Beach, S. R. (2021). Intimate relationships and depression: Searching for causation in the sea of association. Annual Review of Clinical Psychology, 17(1), 233-258. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-081219-103323
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2024). Schema therapy: A practitioner's guide (H. Hamidpoor & Z. Andooz, Trans.). Arjmand. (Original work published at 2003). [In Persian]
Yousefi, M., Cheraghi, M., & Panaghi, L. (2020). Predicting sides of Family Triad Model by spouses early maladaptive schemas. Iranian Journal of Family Psychology, 7(1), 19-38.           
 https://doi.org/10.52547/ijfp.7.1.19 
[In Persian]
Zahrakar, K., & Jafari, F. (2023). Family Counselling (Concept, History, Process & Theories). Arasbaran. [In Persian]
 

Files

History

  • Receive Date: 03 December 2024
  • Revise Date: 15 May 2025
  • Accept Date: 09 June 2025

Share

How to cite

Statistics